ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ မြို့တော် ရီယာဒ် (Riyadh) ရှိ လေဆိပ်တစ်ခု တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၁၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက ပြောကြားသည်။
ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ယီမင်နိုင်ငံမှ ဟူသီ (Houthi) လက်နက်ကိုင်တို့ဘက်က အလားတူတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
သေဆုံးသူများထဲတွင် ဆော်ဒီနိုင်ငံသား ၄ ဦး၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသား ၂ ဦးအပြင် အမေရိကန်၊ ဂျော်ဒန်၊ ပါလက်စတိုင်း၊ ဆီးရီးယား၊ ဆူဒန်နှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့မှ နိုင်ငံသားတစ်ဦးစီ ပါဝင်ကြောင်း ဆော်ဒီ ပြည်သူ့လေကြောင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိတွင် ကင်းခါလစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (King Khalid International Airport) ၏ လေကြောင်းခရီးစဉ် ပြေးဆွဲမှုများကို ရပ်ဆိုင်းထားသည်။
ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ဟူသီတို့၏ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း အပြစ်တင်ထားပြီး “စစ်ရာဇဝတ်မှု” တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ဆော်ဒီဦးဆောင်သော စစ်ဘက်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကလည်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်သွားမည်ဟု ကတိပြုထားသည်။
လတ်တလောတွင် ဆော်ဒီကျောထောက်နောက်ခံပြု ယီမင်အစိုးရတပ်ဖွဲ့များနှင့် နိုင်ငံအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် ဟူသီတို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာနေသည်။
စနေနေ့ကလည်း ဆော်ဒီအာရေဗျ အရှေ့ပိုင်း ဒါမမ် (Dammam) မြို့ရှိ ကင်းဖာဟတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (King Fahd International Airport) အနီးသို့ ဒုံးကျည်/လက်နက် အပိုင်းအစတစ်ခု ကျရောက်ခဲ့ကြောင်း ဆော်ဒီဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။
လေဆိပ်တိုက်ခိုက်ခံရမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟူသီတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ယခင်နေ့က လေယာဉ်မှူးတစ်ဦး အပါအဝင် ဆော်ဒီနိုင်ငံသား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု အာဏာပိုင်များက ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး တစ်ရက်အကြာတွင် ယခုဖြစ်စဉ် ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နှင့် ၇ ရက်တို့ကလည်း ဆော်ဒီလေဆိပ်နှစ်ခုအပေါ် ဟူသီတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အခြားလူ ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သေးသည်။
စနေနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဒဏ်ရာရရှိသူအချို့မှာ “စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေ” တွင် ရှိနေကြောင်းနှင့် လေဆိပ်ပျက်စီးမှု အခြေအနေများကို အကဲဖြတ်စစ်ဆေးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဆော်ဒီ လေကြောင်းအာဏာပိုင်များက ပြောကြားသည်။
ပြည်တွင်းလေဆိပ် အဆောက်အအုံအတွင်း ရှိနေခဲ့သည့် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဂိတ်အမှတ် ၄၀၁ ထိမှန်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး “မျက်စိရှေ့မှာတင် လူတွေ ဒဏ်ရာရသွားကာ အားလုံး ထွက်ပြေးနေကြရသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရိုက်တာသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ အရေးပေါ် လူနာတင်ယာဉ် ဒါဇင်ကျော် လေဆိပ်သို့ အပြေးအလွှား ရောက်ရှိလာသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရကြောင်း သိရသည်။
ခရီးသည်တင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံတစ်ခုကို တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သားခရီးသည်များနှင့် လေဆိပ်ဝန်ထမ်းများ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ “စစ်ရာဇဝတ်မှုအပြည့်အဝ မြောက်သည်” ဟု ဆော်ဒီဦးဆောင်သော မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ် တာကီ အယ်လ်-မာလီကီ က ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို (Marco Rubio) ကလည်း တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုရင်း ဆော်ဒီအာရေဗျအပေါ် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့သည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံရှိ အနောက်နိုင်ငံ သံရုံးများကလည်း ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားများအား လေဆိပ်အနီးသို့ မသွားရောက်ရန် သတိပေးထားသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံခြားရေးရုံးက ဗြိတိန်နိုင်ငံသားများအနေဖြင့် “လေဆိပ်လုံခြုံစိတ်ချရမှု မရှိမချင်း” အဆိုပါနေရာကို ရှောင်ရှားကြရန် ပြောကြားထားသည်။ ပင်လယ်ကွေ့ လေကြောင်းလိုင်းအချို့ကလည်း လေဆိပ်သို့ အသွားအပြန် ခရီးစဉ်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြပြီး ကူဝိတ်လေကြောင်းလိုင်းက လုံခြုံရေးအခြေအနေကြောင့်ဟု အကြောင်းပြခဲ့သည်။ လေကြောင်းလေ့လာရေး စောင့်ကြည့်မှုများအရ ရီယာဒ်သို့ ဦးတည်ပျံသန်းသည့် လေကြောင်းခရီးစဉ် အားလုံးကို လမ်းကြောင်းလွှဲခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းခြင်းများ ပြုလုပ်ထားကြောင်း တွေ့ရသည်။
ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း အစိုးရတပ်ဖွဲ့များအား ဆော်ဒီက ထောက်ခံကူညီနေမှုကြောင့် ဆော်ဒီအာရေဗျကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဟူသီတို့က ပြောကြားထားသည်။ ဟူသီတို့အနေဖြင့် ပင်လယ်နီကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေများကို လျင်မြန်စွာ ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဤပဋိပက္ခမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းသိမ်းပိုက်မှုများထဲတွင် ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ပင်လယ်နီ၏ အကျဉ်းဆုံးနေရာဖြစ်သည့် Bab al-Mandab ရေလက်ကြားရှိ Mokha ဆိပ်ကမ်းလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယီမင်အစိုးရလိုလားသော တပ်ဖွဲ့များက ပင်လယ်နီတောင်ဘက်စွန်းရှိ အဆိုပါ ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ယီမင်အစိုးရထံမှ အာဏာကို ဟူသီတို့ သိမ်းယူမည့်အရေး တားဆီးရန် အာရပ်နိုင်ငံများ စုပေါင်းကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် မြေပြင်တိုက်ပွဲများကြောင့် လူပေါင်း သိန်းနှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့ရကာ ကမ္ဘာ့အဆိုးရွားဆုံး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများအနက် တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို စေ့စပ်ညှိနှိုင်းနိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ယင်းသဘောတူညီချက်မှာ ဇူလိုင်လအတွင်း စတင်ပြိုပျက်လာခဲ့သည်။ ဟူသီတို့သည် ဆော်ဒီအာရေဗျအပေါ် “ရေကြောင်းဆိုင်ရာ ပိတ်ဆို့မှု” ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ဆော်ဒီလေဆိပ်များ၊ ရေနံဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ပင်လယ်နီအတွင်းရှိ ရေနံတင်သင်္ဘောများအပေါ် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို စတင်ခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာကြာ ဆော်ဒီ၏ ပိတ်ဆို့ထားမှုများနှင့် ဟူသီတို့ ထိန်းချုပ်ထားသည့် ယီမင်မြို့တော် ဆာနား (Sanaa) ရှိ လေဆိပ်အပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းအတွက် ပြန်လည်လက်တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဟူသီတို့က ပြောကြားထားသည်။